Ta có nhiều cách phân loại,đánh giá điêu khắc : Không gian đặt để (trong nhà,ngoài trời),mục đích (tôn giáo,chính trị,trang trí,nghệ thuật),chất liệu (gỗ,đá,kim loại,tổng hợp),khuynh hướng nghệ thuật (cổ điển,hiện đại,hậu hiện đại).Chất lượng nghệ thuật tùy thuộc vào tiêu chí,mức độ đầu tư công sức,tiền của,thời gian.Một tác phẩm điêu khắc tốt luôn có hàm lượng chất xám cao,có bề nổi của tươi mới,có bề sâu của tâm hồn,tầng văn hóa...giống như cây,bộ rễ càng ăn rộng và sâu bao nhiêu,cành nhánh càng có sức lan tỏa bấy nhiêu.Sáng tác là vòng tròn,cái bắt đầu và kết thúc có thể gặp nhau tại một điểm nhưng khác về chất.Sáng tác từ nội tại ra,thưởng ngoạn thì ngược lại.Tự nhiên có tiến hóa,xã hội có tiến bộ,nghệ thuật có sáng tạo mới,nhưng không đối lập với cũ.Quan niêm của Phương đông cho rằng con người và thiên nhiên là một,kiến trúc hay điêu khắc là cảnh tình,là gạch nối,là điểm chấm phá sinh động cho bức tranh toàn cảnh nhưng không làm mầt tính nhân bản cũng như sự hòa hợp với tự nhiên,với phong thủy.Trang Tử nói :”vô vi không có nghĩa không làm gì và câm lặng,tất cả phải làm,làm cái thiên nhiên làm,làm cho thiên nhiên vui lòng”.Đến với điêu khắc tối thiểu (Minimal Sculpture) là đến với tinh thần ấy,cùng với sự chuẩn bị những kinh nghiệm cá nhân về tri và giác.Điêu khắc tối thiểu là tiếng nói của sự yên lặng,là thăng hoa để trở về bản ngã con người,bản chất sự vật,được tập trung ở mức độ cao,khiến nó đến gần hơn với đạo.Lão Tử nói :”Theo học ngày càng thêm,theo Đạo ngày càng bớt”. (vi học nhất ích,viĐạo nhất tổn là vậy).
Ngày 31 tháng 12 năm 2005
Phan Phương Đông
