QUÊ HƯƠNG CỦA MỖI NGƯỜI

Trong quá trình lịch sử phát triển nghệ thuật,người ta sắp xếp kiến trúc và điêu khắc thuộc nhóm nghệ thuật theo cấu trúc có liên quan đến kĩ thuật xây dựng,nghệ thuật không gian,nghệ thuật thị giác,nghệ thuật có đặc trưng ngôn ngữ là hình khối.Từ xưa nghệ thuật điêu khắc đã phát triển trong lòng nghệ thuật kiến trúc,nhưng nghệ thuật kiến trúc muốn phát triển được thường phải phụ thuộc điều kiện xã hội và tự nhiên của một nước.Trong số các nước Đông á chịu sự ảnh hưởng của nển văn hóa Hán,Việt nam chưa bao giờ là một nước giàu,ở khía cạnh văn hóa thẩm mĩ điều này giải thích tại sao nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc của Việt nam không qui mô hoành tráng,không chặt chẽ chi li,không có pháp thuật môn phái mà mộc mạc dân dã,nên thơ giản dị,gần gũi với thiên nhiên.Xu hướng cơ bản của điêu khắc Việt nam nói chung mang tính gợi mở,không tả thực mà tả thần,không lấy con người làm chủ thể mà lấy thiên nhiên làm đối tượng và cứu cánh,thiên nhiên là quê hương của mỗi người,là người thầy của nghệ thuật,còn nghệ thuật là người thầy của cuộc sống,thiên nhiên ở đây không phải mang yếu tố hoàn toàn có tính chất khách quan và vật lí mà là siêu nhiên,trong đó con người là bộ phận của vũ trụ mênh mông,nói một cách khác,lí tưởng thẩm mĩ chủ yếu làm nguồn sáng tạo cho nghệ thuật chính là thiên nhiên.Người nghệ sĩ là người đầu tiên thấm đẫm cái thiên nhiên ấy và đưa vào trong tác phẩm,được xem như giá trị văn hóa của từng vùng miền.Mọi nỗ lực mang ý nghĩa về tinh thần hướng đến thiên nhiên cho đến nay vẫn giữ nguyên giá trị,không bao giờ là lỗi thời và phù hợp với nền văn minh trong tương lai là nền văn minh của trí tuệ, văn minh của tin học và cũng chính là nền văn minh hòa hợp với thiên nhiên,nền văn minh tinh thần của người xưa mà chúng ta mãi mãi là người đến sau.

Ngày 6 tháng 7 năm 2006

Phan Phương Đông

NƯỚC

Nước ở trong ta,nước ở chung quanh ta.Nước là bình thản,rộng,sâu,thanh tao của Đạo,nhưng nước cũng là mạnh mẽ,dữ dội,không lường.Nước được tinh thần hóa như là sự giải thoát về vật chất để tiến đến ngưỡng cửa của sự yên lặng.Nước dẫn con người từ quá khứ đến hiện tại và không có điểm dừng,nước làm thỏa cơn khát của tâm hồn,làm lắng đọng cảm xúc,gột rửa những bụi trần ai.Cuộc sống hay nghệ thuật là giấc mơ,chỉ có sự ra đi là có thực,cũng giống như hạt nước tan biến vào hư không.Một vị thiền sư đã nói :”còn mất như nước trăng lay,thành công như khới nước đá”,thế mới biết vạn vật là mong manh vô vùng.

Ngày 9 tháng 2 năm 2006

Phan Phương Đông

NGƯỜI SÁNG TẠO THỨ HAI

Sáng tạo là thuộc tính,bản chất của con người,nó hiện diện trong mọi hoạt động của con người,nhưng sáng tạo theo đúng nghĩa đầy đủ chỉ có trong hoạt động nghệ thuật vì nghệ thuật có tính độc lập,thuần túy tinh thần,không phải liên quan đến vấn đề cơm áo nên người nghệ sĩ sáng tạo với tư cách là con người cá nhân tự nhiên được thực hiện tối đa các tiềm năng của mình,mọi quan niệm thô cứng,những ước lệ,những kinh nghiệm quá lỗi thời không đáp ứng được những yêu cầu của phát triển thường là đối lập với sáng tạo và chỉ làm cho hoạt động sáng tạo có xu hường li tâm và bung tỏa ra hơn,thực tế cho thấy sự lựa chọn của nghệ sĩ không phải bao giờ cũng trùng với sự lựa chọn của lịch sử.Người nghệ sĩ luôn phải đi tìm cho mình sự cân bằng về tinh thần và đời sống thực chính là cơ sở để ngưởi nghệ sĩ sáng tạo ra cái mới,cái độc đáo,cái duy nhất không thêm hay bớt được cho riêng mình.Suy cho cùng,ở chiều sâu nhất của con người nghệ sĩ là sự hướng thượng,Cao Bá Quát nói:”Phẩm chất của con người là phẩm chất của thơ,phẩm chất của người càng cao, phẩm chất của thơ càng cao.Khi ta xét đến một tác phẩm nghệ thuật là xét về chất,một tác phẩm nghệ thuật đích thực là tác phẩm có sự thống nhất giữa hình thức và nội dung.Nhưng vì mỗi tác phẩm nghệ thuật là một cấu trúc đa tầng,đa nghĩa nên việc giải mã các tín hiệu thẩm mĩ lại tùy thuộc năng lực thụ cảm,sự phong phú,cấp độ tầng văn hóa của người thưởng thức,ở đây có thể xem sự can dự của người thưởng thức chính là người sáng tạo thứ hai của tác phẩm nghệ thuật.

Ngày 31 tháng 3 năm 2006

Phan Phương Đông